ఓం ప్రత్యయాయ నమః | ॐ प्रत्ययाय नमः | OM Pratyayāya namaḥ
ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మేత్యుపనిషదుక్తేః ప్రత్యయో హరిః 'ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ' అని ఉపనిషత్తున జ్ఞాన రూపముగా బ్రహ్మము చెప్పబడినందున - బ్రహ్మమైన విష్ణువు 'ప్రత్యయః' అని చెప్పబడును.
:: ఐతరేయోపనిషత్ - తృతీయాధ్యాయః ::
ఏష బ్రహ్మైష ఇంద్ర ఏష ప్రజాపతిరేతే సర్వే దేవా ఇమాని చ పంచమహాభూతాని పృథివీ వాయురాకాశ ఆపో జ్యోతీంషీత్యేతానిమాని చక్షుద్రమిశ్రాణీవ । బీజానీతరాణి చేతరాణి చాండజాని చ జరాయుజాని చ స్వేదజాని చోద్భిజ్ఞాని చాశ్వా గావః పురుషా హస్తినో యత్ కిం చేదం ప్రాణి జంగమం చ । ప్రతత్రి చ యచ్చ స్థావరం సర్వం తత్ ప్రజ్ఞానేత్రం ప్రజ్ఞానే ప్రతిష్ఠితత్ । ప్రజ్ఞానేత్రో లోకః ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠా; ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ ॥ 3 ॥
అతడే బ్రహ్మ, అతడే ఇంద్రుడు, అతడే ప్రజాపతి. ఈ దేవతలెల్లరు ఆతడే. భూమి, జలము, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశమనెడు పంచభూతములు, అల్పములగు జంతువులు, విత్తనములు, మిగతా స్థావర జంగమములు, అండజములు, జరాయుజములు, స్వేదజములు, ఉద్భిజములు, గుఱ్ఱము, ఆవు, ఏనుగు, మనుష్యులు, ఇక జంగమములైన ప్రాణులేవికలవో యవి, పక్షులు, మిగతా స్థావరములు అన్నియు ఆ ప్రజ్ఞానేత్రమే. ప్రజ్ఞానమునందే నిలకడ బడసినవి. లోకములు ప్రజ్ఞానేత్రముగనే యున్నవి. ప్రజ్ఞానమునే ఆధారముగ బడసినవి. ప్రజ్ఞానమే బ్రహ్మము.
స్థావర జంగమాత్మకమగు ప్రపంచమంతయు బ్రహ్మమే. శిలాది స్థావరములు, పక్షులు, ఇంకను సమస్త ప్రాణులును ఆ బ్రహ్మముగనే యున్నవి. సమస్తము ప్రజ్ఞానేత్రము. సమస్తము ప్రజ్ఞానము నందు స్థాపించబడియున్నది. లోకమంతయు ప్రజ్ఞానేత్రము, ప్రజ్ఞయే ప్రతిష్ఠింపబడియున్నది. ప్రజ్ఞానమే బ్రహ్మము.
Prajñānaṃ brahmetyupaniṣadukteḥ pratyayo hariḥ / प्रज्ञानं ब्रह्मेत्युपनिषदुक्तेः प्रत्ययो हरिः Consciousness. So called as He is the embodiment of consciousness.
Aitareyopaniṣat - Chapter 3
Eṣa brahmaiṣa iṃdra eṣa prajāpatirete sarve devā imāni ca paṃcamahābhūtāni pr̥thivī vāyurākāśa āpo jyotīṃṣītyetānimāni cakṣudramiśrāṇīva, Bījānītarāṇi cetarāṇi cāṃḍajāni ca jarāyujāni ca svedajāni codbhijñāni cāśvā gāvaḥ puruṣā hastino yat kiṃ cedaṃ prāṇi jaṃgamaṃ ca, Pratatri ca yacca sthāvaraṃ sarvaṃ tat prajñānetraṃ prajñāne pratiṣṭhitat, prajñānetro lokaḥ prajñā pratiṣṭhā; prajñānaṃ brahma. (3)
:: ऐतरेयोपनिषत् - तृतीयाध्यायः ::
एष ब्रह्मैष इंद्र एष प्रजापतिरेते सर्वे देवा इमानि च पंचमहाभूतानि पृथिवी वायुराकाश आपो ज्योतींषीत्येतानिमानि चक्षुद्रमिश्राणीव । बीजानीतराणि चेतराणि चांडजानि च जरायुजानि च स्वेदजानि चोद्भिज्ञानि चाश्वा गावः पुरुषा हस्तिनो यत् किं चेदं प्राणि जंगमं च । प्रतत्रि च यच्च स्थावरं सर्वं तत् प्रज्ञानेत्रं प्रज्ञाने प्रतिष्ठितत् । प्रज्ञानेत्रो लोकः प्रज्ञा प्रतिष्ठा; प्रज्ञानं ब्रह्म ॥ ३ ॥
This One is (the inferior) Brahman; this is Indra, this is Prajāpati; this is all these gods; and this is these five elements viz earth, air, space, water, fire; and this is all these (big creatures), together with the tiny ones, that are the procreators of others and referable in pairs - to wit, those that are born of eggs, of wombs, of moisture, and of the earth, viz horses, cattle, men, elephants, and all the creatures that there are which move or fly and those which do not move. All these are impelled by Consciousness; all these have Consciousness as the giver of their reality; the universe has Consciousness as its eye, and Consciousness is its end. Consciousness is Brahman.
| सुरेशश्शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः । |
| अहस्संवत्सरो व्यालः प्रत्ययस्सर्वदर्शनः ॥ १० ॥ |
|
| సురేశశ్శరణం శర్మ విశ్వరేతాః ప్రజాభవః । |
| అహస్సంవత్సరో వ్యాళః ప్రత్యయస్సర్వదర్శనః ॥ ౧౦ ॥ |
|
| Sureśaśśaraṇaṃ śarma viśvaretāḥ prajābhavaḥ । |
| Ahassaṃvatsaro vyālaḥ pratyayassarvadarśanaḥ ॥ 10 ॥ |
