847. భారభృత్, भारभृत्, Bhārabhr̥t

ఓం భారభృతే నమః | ॐ भारभृते नमः | OM Bhārabhr̥te namaḥ

భువో భారమనన్తాది రూపేణ బిభ్రదచ్యుతః ।
భారభృదిత్యుచ్యతే స వేదవిద్యావిశారదైః ॥

అనంతుడు మొదలగు రూపములతో భూభారమును మోయును కనుక భారభృత్‍.

---

भुवो भारमनन्तादि रूपेण बिभ्रदच्युतः ।
भारभृदित्युच्यते स वेदविद्याविशारदैः ॥

Bhuvo bhāramanantādi rūpeṇa bibhradacyutaḥ,
Bhārabhr̥dityucyate sa vedavidyāviśāradaiḥ.

In the form of Ananta, Ādiśeṣa and such, He carries the weight of the earth, hence Bhārabhr̥t.

भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ।

आश्रमः श्रमणः क्षामस्सुपर्णो वायुवाहनः ॥ ९१ ॥

భారభృత్కథితో యోగీ యోగీశః సర్వకామదః ।

ఆశ్రమః శ్రమణః క్షామస్సుపర్ణో వాయువాహనః ॥ 91 ॥

Bhārabhr̥tkathito yogī yogīśaḥ sarvakāmadaḥ,

Āśramaḥ śramaṇaḥ kṣāmassuparṇo vāyuvāhanaḥ ॥ 91 ॥

846. వంశవర్ధనః, वंशवर्धनः, Vaṃśavardhanaḥ

ఓం వంశవర్ధనాయ నమః | ॐ वंशवर्धनाय नमः | OM Vaṃśavardhanāya namaḥ

ప్రపఞ్చం వర్ధయన్ వంశం ఛేదయన్ వా జనార్దనః ।
వంశవర్ధన ఇత్యుక్తో వేదవిద్యా విశారదైః ॥

ప్రపంచరూపమగు వంశమును వృద్ధినందించును, ఛేదించును అనగా లయమందించును.

వృధ్‍ - వృద్ధినందించుట. వర్ధ - ఛేదించుటయు పూరించుటయే అను ధాతువులనుండి 'వర్ధన' నిష్పన్నము.

---

प्रपञ्चं वर्धयन् वंशं छेदयन् वा जनार्दनः ।
वंशवर्धन इत्युक्तो वेदविद्या विशारदैः ॥

Prapañcaṃ vardhayan vaṃśaṃ chedayan vā janārdanaḥ,
Vaṃśavardhana ityukto vedavidyā viśāradaiḥ.

As expanding or cutting the Universe (Vaṃśaṃ), He is Vaṃśavardhanaḥ.

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ।

अधृतः स्वधृतस्स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ९० ॥

అణుర్బృహత్కృశః స్థూలో గుణభృన్నిర్గుణో మహాన్ ।

అధృతః స్వధృతస్స్వాస్యః ప్రాగ్వంశో వంశవర్ధనః ॥ 90 ॥

Aṇurbr̥hatkr̥śaḥ sthūlo guṇabhr̥nnirguṇo mahān,

Adhr̥taḥ svadhr̥tassvāsyaḥ prāgvaṃśo vaṃśavardhanaḥ ॥ 90 ॥

845. ప్రాగ్వంశః, प्राग्वंशः, Prāgvaṃśaḥ

ఓం ప్రాగ్వంశాయ నమః | ॐ प्राग्वंशाय नमः | OM Prāgvaṃśāya namaḥ

అన్యస్య వంశినో వంశాః పాశ్చాత్యా అస్య శార్ఙ్గిణః ।
వంశః ప్రపఞ్చః ప్రాగేవ న పాశ్చాత్య ఇతీశ్వరః ॥
ప్రాగ్వంశ ఇత్యుచ్యతే హి వేదవిద్యావిశారదైః ॥

తమ పేరున వంశము కలవారగు 'వంశుల'కు వంశములు తమ కంటె పాశ్చాత్త్యములు అనగా తమ తరువాత ఏర్పడునవి. కాని ప్రపంచము అనబడు పరమాత్ముని సంతానపు వంశము మాత్రము ముందుగానే, అనాదిగా, అది-ఇది అని నిర్ణయించ శక్యముకాక ఉన్నది. కావున పరమాత్ముడు ప్రాగ్వంశః - ముందునుండియు తన వంశము కలవాడు అని పరమాత్ముడు చెప్పబడును.

---

अन्यस्य वंशिनो वंशाः पाश्चात्या अस्य शार्ङ्गिणः ।
वंशः प्रपञ्चः प्रागेव न पाश्चात्य इतीश्वरः ॥
प्राग्वंश इत्युच्यते हि वेदविद्याविशारदैः ॥

Anyasya vaṃśino vaṃśāḥ pāścātyā asya śārṅgiṇaḥ,
Vaṃśaḥ prapañcaḥ prāgeva na pāścātya itīśvaraḥ.
Prāgvaṃśa ityucyate hi vedavidyāviśāradaiḥ.

Those by whose name races got into existence, have been there before the race itself. The race comes later. But the race of paramātma, namely the universe has been in existence before all that and not later; hence He is Prāgvaṃśaḥ.

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ।

अधृतः स्वधृतस्स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ९० ॥

అణుర్బృహత్కృశః స్థూలో గుణభృన్నిర్గుణో మహాన్ ।

అధృతః స్వధృతస్స్వాస్యః ప్రాగ్వంశో వంశవర్ధనః ॥ 90 ॥

Aṇurbr̥hatkr̥śaḥ sthūlo guṇabhr̥nnirguṇo mahān,

Adhr̥taḥ svadhr̥tassvāsyaḥ prāgvaṃśo vaṃśavardhanaḥ ॥ 90 ॥

844. స్వాస్యః, स्वास्यः, Svāsyaḥ

ఓం స్వాస్యాయ నమః | ॐ स्वास्याय नमः | OM Svāsyāya namaḥ

పద్మోదరతలతామ్రమభిరూపతమం హరేః ।
అస్యాస్యం శోభనమితి స్వాస్య ఇత్యుచ్యతే హరిః ॥
వేదాత్మకో మహాన్ శబ్ద రాశిస్తస్య ముఖాద్బహిః ।
పురుషార్థోపదేశార్థం నిర్గతో వేతి కేశవః ॥
స్వాస్య మిత్యుచ్యతేఽస్యేతి శ్రుతివాక్యాఽనుసారతః ॥

ఈతనిది తామరపూవునడిమి వన్నెవంటి ఎర్ర వన్నె కలదియు, మిగుల సుందరమగు శోభనమైన చక్కటి ముఖము. లేదా సకల పురుషార్థములను జనులకు ఉపదేశించుటకై వేద రూపమగు మహా శబ్దరాశి అతని నోటి నుండి వెలువడెను కావున పరమాత్మ శోభనమగు ముఖము, నోరు కలవాడు. 'అస్య మహతో భూతస్య' (బృహదారణ్యకోపనిషత్ 4.4.10) - 'ఋగ్వేదాదికమగు వాగ్విస్తరమంతయు ఈ మహా భూతపు నిఃశ్వసితమే' ఇత్యాది శ్రుతి ఈ విషయమున ప్రమాణము.

---

पद्मोदरतलताम्रमभिरूपतमं हरेः ।
अस्यास्यं शोभनमिति स्वास्य इत्युच्यते हरिः ॥
वेदात्मको महान् शब्द राशिस्तस्य मुखाद्बहिः ।
पुरुषार्थोपदेशार्थं निर्गतो वेति केशवः ॥
स्वास्य मित्युच्यतेऽस्येति श्रुतिवाक्याऽनुसारतः ॥

Padmodaratalatāmramabhirūpatamaṃ hareḥ,
Asyāsyaṃ śobhanamiti svāsya ityucyate hariḥ.
Vedātmako mahān śabda rāśistasya mukhādbahiḥ,
Puruṣārthopadeśārthaṃ nirgato veti keśavaḥ.
Svāsya mityucyate’syeti śrutivākyā’nusārataḥ.

His face is beautiful, handsome as the red color inside a lotus flower, so Svāsyaḥ. Or the upadeśa or preaching of the great store of Vedas which can give the puruṣārthas came out from His mouth so Svāsyaḥ vide the śruti 'अस्य महतो भूतस्य / Asya mahato bhūtasya' (बृहदारण्यकोपनिषत् / Br̥hadāraṇyakopaniṣat 2.4.10) - 'From this great Being emanated R̥g Veda, Yajur Veda etc.'

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ।

अधृतः स्वधृतस्स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ९० ॥

అణుర్బృహత్కృశః స్థూలో గుణభృన్నిర్గుణో మహాన్ ।

అధృతః స్వధృతస్స్వాస్యః ప్రాగ్వంశో వంశవర్ధనః ॥ 90 ॥

Aṇurbr̥hatkr̥śaḥ sthūlo guṇabhr̥nnirguṇo mahān,

Adhr̥taḥ svadhr̥tassvāsyaḥ prāgvaṃśo vaṃśavardhanaḥ ॥ 90 ॥

843. స్వధృతః, स्वधृतः, Svadhr̥taḥ

ఓం స్వధృతాయ నమః | ॐ स्वधृताय नमः | OM Svadhr̥tāya namaḥ

యద్యేవమయం భగవాన్ పరమాత్మాసనాతనః ।
కేన ధార్యత ఇత్యాశఙ్క్యాహ ద్వైపాయనో మునిః ॥
స్వేనైవాత్మనా ధార్యత ఇతి స్వధృత ఉచ్యతే ।
కస్మిన్ ప్రతిష్ఠిత ఇతి స్వే మహిమ్నీతి వేదతః ॥

తానెవ్వరిచేతను ధరించబడనివాడైనట్లయిన మరి పరమాత్ముడెవ్వరి చేత ధరించబడును? - అని ఆశంక చేసికొని అందులకు సమాధానముగా 'స్వధృతః' అను నామమును చెప్పుచున్నారు. 'స భగవః కస్మిన్ ప్రతిష్ఠిత ఇతి; స్వే మహిమ్ని' (ఛాందోగ్యోపనిషత్ 7.24.1) 'హే భగవన్! ఆ పరమాత్ముడు దేనియందు నిలుపబడియున్నాడు అని నారదుడు అడిగిన ప్రశ్నకు తన మహిమయందే నిలుపబడియున్నాడు అని సనత్కుమారులు చెప్పిరి' అను శ్రుతి వచనము ఇట ప్రమాణము.

---

यद्येवमयं भगवान् परमात्मासनातनः ।
केन धार्यत इत्याशङ्क्याह द्वैपायनो मुनिः ॥
स्वेनैवात्मना धार्यत इति स्वधृत उच्यते ।
कस्मिन् प्रतिष्ठित इति स्वे महिम्नीति वेदतः ॥

Yadyevamayaṃ bhagavān paramātmāsanātanaḥ,
Kena dhāryata ityāśaṅkyāha dvaipāyano muniḥ.
Svenaivātmanā dhāryata iti svadhr̥ta ucyate,
Kasmin pratiṣṭhita iti sve mahimnīti vedataḥ.

By way of removing the doubt as to by whom then He is supported - it is said: He is supported by His own glory so Svadhr̥taḥ. 'स भगवः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति; स्वे महिम्नि / Sa bhagavaḥ kasmin pratiṣṭhita iti; sve mahimni' (छान्दोग्योपनिषत्  / Chāndogyopaniṣat 7.24.1) - In response to the inquiry of Nārada as to where does the Lord abide, Sanatkumāras replied "In His own eminence."'

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ।

अधृतः स्वधृतस्स्वास्थ्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ९० ॥

అణుర్బృహత్కృశః స్థూలో గుణభృన్నిర్గుణో మహాన్ ।

అధృతః స్వధృతస్స్వాస్థ్యః ప్రాగ్వంశో వంశవర్ధనః ॥ 90 ॥

Aṇurbr̥hatkr̥śaḥ sthūlo guṇabhr̥nnirguṇo mahān,

Adhr̥taḥ svadhr̥tassvāsthyaḥ prāgvaṃśo vaṃśavardhanaḥ ॥ 90 ॥