336. అశోకః, अशोकः, Aśokaḥ

ఓం అశోకాయ నమః | ॐ अशोकाय नमः | OM Aśokāya namaḥ

అశోకః, अशोकः, Aśokaḥ

హరిశ్శోకాదిషడూర్మివర్జితోఽశోక ఉచ్యతే క్షుద్బాధ (ఆకలి), పిపాస (దాహము), శోకము, మోహము లేదా అవివేకము, జరా (వార్ధక్యము) మరియూ మరణములనే షడూర్ములు (ఆరు వికారాలు) లేనివాడుగనుక ఆ హరికి అశోకః అని పేరు.

:: పోతన భాగవతము - దశమ స్కంధము, ఉత్తరభాగము ::
సీ. అవ్యయు ననఘు ననంతశక్తిని బరు లై నట్టి బ్రహ్మ రుద్రామరేంద్ర
     వరుల కీశ్వరుఁ డైనవాని సర్వాత్మకు జ్ఞానస్వరూప సమానరహితు
     వరదుని జగదుద్భవ స్థితి సంహార హేతుభూతుని హృశీకేశు నభవు
     బ్రహ్మచిహ్నంబులై పరఁగు సుజ్ఞాన శ క్త్యాదుల నొప్పు బ్రహ్మంబు నీశు
ఆ. నజు షడూర్మరహితు నిజయోగమాయా వి, మోహితాఖిలాత్ము ముఖ్యచరితు
     మహితతేజ నాదిమధ్యాంతహీనునిఁ, జిన్మయాత్ము నిను భజింతుఁ గృష్ణ! (429)

అవ్యయుడవు, అనంత శక్తియుతుడవు, బ్రహ్మాది దేవతలకే అధీశ్వరుడవు, సర్వాత్మకుడవు, జ్ఞాన స్వరూపుడవు, అనుపమానుడవు, వరదుడవు, సృష్టిస్థితిలయకారకుడవు, హృశీకేశుడవు, అభవుడవు, పరబ్రహ్మస్వరూపుడవు, షడుర్మిరహితుడవు, పరబ్రహ్మస్వరూపుడవు, యోగమాయచేత సర్వజగత్తును సమ్మోహపరచువాడవు, మహనీయతేజుడవు, ఆదిమధ్యాంత రహితుడవు, చిన్మయాత్ముడవు అయిన ఓ కృష్ణా! నిన్ను ప్రార్ధిస్తున్నాను.

---

Hariśśokādiṣaḍūrmivarjito’śoka ucyate / हरिश्शोकादिषडूर्मिवर्जितोऽशोक उच्यते Since Lord Hari is free of six  six waves of material disturbance viz., hunger, thirst, decay, death, grief and illusion, He is called Aśokaḥ.

अशोकस्तारणस्तारः शूरश्शौरिर्जनेश्वरः ।

अनुकूलश्शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ॥ ३७ ॥

అశోకస్తారణస్తారః శూరశ్శౌరిర్జనేశ్వరః ।

అనుకూలశ్శతావర్తః పద్మీ పద్మనిభేక్షణః ॥ ౩౭ ॥

Aśokastāraṇastāraḥ śūraśśaurirjaneśvaraḥ ।

Anukūlaśśatāvartaḥ padmī padmanibhekṣaṇaḥ ॥ 37 ॥

335. పురన్దరః, पुरन्दरः, Purandaraḥ

ఓం పురన్దరాయ నమః | ॐ पुरन्दराय नमः | OM Purandarāya namaḥ

పురన్దరః, पुरन्दरः, Purandaraḥ

పురాణామ్ సురశత్రూణాం దారణాత్ స పురందరః దేవ శత్రువుల పురములను బ్రద్దలు చేయును.

:: పోతన భాగవతము - ద్వితీయ స్కంధము ::
సీ. తోయజ హిత వంశ దుగ్ధ పారావార రాకా విహార కైరవహితుండు
    కమనీయ కోసలక్ష్మాభృత్సుతా గర్భ సంపుట లసన్మౌక్తికంబు
    నిజపాదసేవక వ్రజ దుఃఖ నిబిడాంధ కార విస్ఫురిత పంకరుహసఖుఁడు
    దశరథేశ్వర కృతధ్వర వాటికా ప్రాంగణాకర దేవతానోకహంబు
తే. చటుల దానవ గహన వైశ్వానరుండు, రావణాటోప శైల పురందరుండు
    నగుచు లోకోపకారార్థ మవతరించె, రాముఁడై చక్రి లోకాభిరాముఁడగుచు. (155)

చక్రధరుడైన శ్రీ మహావిష్ణువు లోకోపకారం చేయడానికై జగదభిరాముడైన శ్రీరాముడుగా అవతరించాడు. ఆయన సూర్యవంశమనే పాల్కడలికి పున్నమచందురుడు. కోసలరాజు కూతురైన కౌసల్యాదేవి గర్భమనే ముత్తెపు చిప్పలో పుట్టిన మేలి ముత్యం. తన పాదసేవకుల శోకమనే చిమ్మచీకట్లను పోకార్చే సూర్యభగవానుడు. దశరథమహారాజు గారి పుత్రకామేష్ఠి యాగశాల ముంగిట మొలకెత్తిన కల్పవృక్షం. దానవులనే దారుణారణ్యాన్ని దహించే కార్చిచ్చు. రావణుని గర్వమనే పర్వతాన్ని బద్దలు చేసే ఇంద్రుడు.

---

Purāṇām suraśatrūṇāṃ dāraṇāt sa puraṃdaraḥ / पुराणाम् सुरशत्रूणां दारणात् स पुरंदरः He destroys the Purās or cities of the enemies of the gods.

Śrīmad Bhāgavata - Canto 2, Chapter 7
Yasmā adādudadhirūḍabhayāṅgavēpō mārgaṃ sapadyaripuraṃ haravaddidakṣōḥ,
Dūrē suhr̥inmathitarōṣasuśōṇadr̥iṣṭayā tātapyamānamakarōraganakracakraḥ. 24.

:: श्रीमद्भागवत - द्वितीयस्कनधे सप्तमोऽध्यायः ::
यस्मा अदादुदधिरूडभयाङ्गवेपो मार्गं सपद्यरिपुरं हरवद्दिदक्षोः ।
दूरे सुहृन्मथितरोषसुशोणदृष्टया तातप्यमानमकरोरगनक्रचक्रः ॥ २४ ॥

Lord Rāmacandra, being aggrieved for His distant intimate friend (Sīta), glanced over the city of the enemy Rāvaṇa with red-hot eyes like those of Hara. The great ocean, trembling in fear, gave Him His way because its family members, the aquatics like the sharks, snakes and crocodiles, were being burnt by the heat of the angry red-hot eyes of the Lord.

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।

वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः ॥ ३६ ॥

స్కన్దః స్కన్దధరో ధుర్యో వరదో వాయువాహనః ।

వాసుదేవో బృహద్భానురాదిదేవః పురన్దరః ॥ ౩౬ ॥

Skandaḥ skandadharo dhuryo varado vāyuvāhanaḥ ।

Vāsudevo br̥hadbhānurādidevaḥ purandaraḥ ॥ 36 ॥

334. ఆదిదేవః, आदिदेवः, Ādidevaḥ

ఓం ఆదిదేవాయ నమః | ॐ आदिदेवाय नमः | OM Ādidevāya namaḥ

ఆదిదేవః, आदिदेवः, Ādidevaḥ

ఆదిర్హేతుస్స దేవశ్చ ద్యోతనాదిగుణీత్వతః ।
ఇత్యుచ్యతే విష్ణురాదిదేవ శబ్దేన పండితైః ॥

ఆదియు, ఆదికారణమును, మునుపటినామమునందు జెప్పినవిధమున ప్రకాశించుట మొదలగు లక్షణములకు ఆస్పదమయిన దేవుడును కావున పండితులు ఆ విష్ణుని - ఆదిదేవునిగా పిలుచుచుందురు.

:: శ్రీమద్భగవద్గీత - విశ్వరూపసందర్శన యోగము ::
త్వమాదిదేవః పురుషః పురాణ స్త్వమస్య పరం నిధానమ్ ।
వేత్తాఽసి వేద్యం చ పరం చ ధామ త్వయా తతం విశ్వమనన్తరూప ॥ 38 ॥

అనంతరూపుడగు ఓ కృష్ణా! నీవు ఆదిదేవుడవు, సనాతపురుషుడు, ఈ ప్రపంచమునకు శ్రేష్ఠమైన ఆధారమున్ను, సమస్తము తెలిసికొనినవాడునూ, తెలియదగినవాడును, సర్వోత్తమస్థానమును అయియున్నావు. నీచేతనే ఈ ప్రపంచమంతయును వ్యాపింపబడియున్నది.

---

Ādirhetussa devaśca dyotanādiguṇītvataḥ,
Ityucyate viṣṇurādideva śabdena paṃḍitaiḥ.

आदिर्हेतुस्स देवश्च द्योतनादिगुणीत्वतः ।
इत्युच्यते विष्णुरादिदेव शब्देन पंडितैः ॥  

Since Lord Viṣṇu is ādi or primal and as highlighted in the explanation of previous divine name, due to His illumining the universe He is deva or god. Hence the learned address Him as Ādidevaḥ or primal Deity.

Śrīmad Bhagavad Gīta - Chapter 11
Tvamādidevaḥ puruṣaḥ purāṇa stvamasya paraṃ nidhānam,
Vettā’si vedyaṃ ca paraṃ ca dhāma tvayā tataṃ viśvamanantarūpa. (38)

:: श्रीमद्भगवद्गीत विश्वरूपसंदर्शन योग ::
त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण स्त्वमस्य परं निधानम् ।
वेत्ताऽसि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वमनन्तरूप ॥ 38 ॥

You are the primal Deity, the ancient Person; You are the supreme Resort of this world. You are the knower as also the object of knowledge and the supreme Abode. O Kr̥ṣṇā! You of infinite forms, the Universe is pervaded by you!

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।

वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः ॥ ३६ ॥

స్కన్దః స్కన్దధరో ధుర్యో వరదో వాయువాహనః ।

వాసుదేవో బృహద్భానురాదిదేవః పురన్దరః ॥ ౩౬ ॥

Skandaḥ skandadharo dhuryo varado vāyuvāhanaḥ ।

Vāsudevo br̥hadbhānurādidevaḥ purandaraḥ ॥ 36 ॥

333. బృహద్భానుః, बृहद्भानुः, Br̥hadbhānuḥ

ఓం బృహద్భానవే నమః | ॐ बृहद्भानवे नमः | OM Br̥hadbhānave namaḥ

బృహంతో భావనో యస్య చంద్రసూర్యాతిగామినః ।
తైర్విశ్వం భాసయతి యఃసబృహద్భానురుచ్యతే ॥

చంద్ర సూర్యాదులను కూడా చేరునట్టి పెద్ద కిరణములు ఎవనికి కలవో - వానిచే ఎవడు విశ్వమును భాసింపజేయుచున్నాడో అట్టి ఆ విష్ణుపరమాత్మ 'బృహద్భానుః' అని చెప్పబడును.

---

Br̥haṃto bhāvano yasya caṃdrasūryātigāminaḥ,
Tairviśvaṃ bhāsayati yaḥsabr̥hadbhānurucyate.

बृहंतो भावनो यस्य चंद्रसूर्यातिगामिनः ।
तैर्विश्वं भासयति यःसबृहद्भानुरुच्यते ॥

His mighty powerful rays penetrate into sun, moon and illumine them. He illumines universe by them. So, He is said to be 'Br̥hadbhānuḥ'.

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।

वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः ॥ ३६ ॥

స్కన్దః స్కన్దధరో ధుర్యో వరదో వాయువాహనః ।

వాసుదేవో బృహద్భానురాదిదేవః పురన్దరః ॥ ౩౬ ॥

Skandaḥ skandadharo dhuryo varado vāyuvāhanaḥ ।

Vāsudevo br̥hadbhānurādidevaḥ purandaraḥ ॥ 36 ॥

332. వాసుదేవః, वासुदेवः, Vāsudevaḥ

ఓం వాసుదేవాయ నమః | ॐ वासुदेवाय नमः | OM Vāsudevāya namaḥ

వాసుదేవః, वासुदेवः, Vāsudevaḥ

వాసుర్వసతి వాసయత్యాచ్ఛాదయతి వా జగత్ ।
దీవ్యతీక్రీడతే దేవః కేశవో విజిగీషతే ॥

అన్నిటియందును తాను అంతర్యామిగా వసించును. అన్నిటినీ తనయందు వసింపజేయును. అన్నిటినీ తన రక్షణతో కప్పియుంచును. ఈ వ్యుత్పత్తులచే 'వాసుః' అను శబ్దము నిష్పన్నమగును. 'దివ్‌' అను ధాతువునకుగల అర్థములను బట్టి 'దీవ్యతి' అనగా జగత్సృష్టి స్థితి లయాదివ్యాపారము నిర్వర్తించుట రూపమున క్రీడించుచుండును. దుష్టులను జయింపగోరుచుండును. జగములందు జీవరూపమున వ్యవహరించుచుండును. స్వయంప్రకాశుడుగా ప్రకాశించుచుండును. స్తుతించబడుచుండును. సంచరించుచుండును. అను వీనిలో ఏయర్థముతోనైననూ 'దేవః' అను వ్యవహారము విష్ణునందు చెల్లును.

:: మహాభారతము - శాంతి పర్వణి మోక్షధర్మ పర్వ ఏకచత్వారింశదధికత్రిశతతమోఽధ్యాయః ::
ఛాయదామి నారా ఇతి ప్రోక్తా ఆపో వై నరసూనవః ।
సర్వభూతాధివాసశ్చ వాసుదేవస్తతో హ్యహమ్ ॥ 41 ॥

నేనే సూర్యునివలె అయి సూర్యుడు తన కిరణములతోవలె సర్వ జగత్తును కప్పివేయుచున్నాను. నేను సర్వ భూతములకును అధివసించు ఆశ్రయస్థానము కూడా అయి యున్నాను. అందువలన నేను వాసుదేవుడనుగా తత్త్వజ్ఞులచే తలచబడుచున్నాను.

:: మహాభారతము - ఉద్యోగ పర్వణి యానసంధి పర్వ సప్తతితమోఽధ్యాయః ::
వసనాత్ సర్వభూతానాం వసుత్వాద్ దేవయోనితః ।
వాసుదేవస్తతో వేద్యో బృహత్త్వాద్ విష్ణురుచ్యతే ॥ 3 ॥

సర్వభూతములను వాసించుట లేదా కప్పివేయుట వలనను (వసువు), అన్ని భూతములును తనయందు వసించువాడగుటచే (వాసు), దేవతలకును మూలస్థానము అగుటవలననూ (దేవః) - ఈ హేతువులచే అతడు 'వాసుదేవః' అనబడుచున్నాడని తెలియదగినది.

695. వాసుదేవః, वासुदेवः, Vāsudevaḥ
709. వాసుదేవః, वासुदेवः, Vāsudevaḥ

---

वासुर्वसति वासयत्याच्छादयति वा जगत् ।
दीव्यतीक्रीडते देवः केशवो विजिगीषते ॥

Vāsurvasati vāsayatyācchādayati vā jagat,
Dīvyatīkrīḍate devaḥ keśavo vijigīṣate.

Vāsuḥ/वासुः  implies that He is all pervading and everything is resting in Him. It also means that He envelopes everything in His protection. From meanings of the root 'Div/दिव्' we can infer 'Divyati/दिव्यति' or the One who is engaged in creation, sustenance and dissolution of universe. As the One who is ever wanting to subdue demonic forces or He being the life of creation or He being effulgent or as the One who is eulogized or as being a Pervador - the word 'Devaḥ/देवः' is aptly suitable for addressing Lord Viṣṇu.

:: महाभारते शान्ति पर्वणि मोक्षधर्म पर्वणि एकचत्वारिंशदधिकत्रिशततमोऽध्यायः ::
छायदामि नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।
सर्वभूताधिवासश्च वासुदेवस्ततो ह्यहम् ॥ ४१ ॥ 

Mahābhāra - Book 12,  Mokṣadharma Section, Chapter 341
Chāyadāmi nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ,
Sarvabhūtādhivāsaśca vāsudevastato hyaham. 41.

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।

वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः ॥ ३६ ॥

స్కన్దః స్కన్దధరో ధుర్యో వరదో వాయువాహనః ।

వాసుదేవో బృహద్భానురాదిదేవః పురన్దరః ॥ ౩౬ ॥

Skandaḥ skandadharo dhuryo varado vāyuvāhanaḥ ।

Vāsudevo br̥hadbhānurādidevaḥ purandaraḥ ॥ 36 ॥