58. లోహితాక్షః, लोहिताक्षः, Lohitākṣaḥ

ఓం లోహితాక్షాయ నమః | ॐ लोहिताक्षाय नमः | OM Lohitākṣāya namaḥ

లోహితే అక్షిణీ యస్య సః ఎర్రని కన్నులు ఎవనికి కలవో అట్టివాడు. అసా వృషభో లోహితాక్షః ఈతడు ఋషభుడును (శ్రేష్ఠుడును) లోహితాక్షుడును అని శ్రుతి (తైత్తిరీయ ఆరణ్యకము 4.42)

:: శ్రీమద్భాగవతము - అష్టమ స్కందము, షష్టోఽధ్యాయము ::
విరిఞ్చో భగవాన్దృష్ట్వా సహ శర్వేణ తాం తనుమ్ ।
స్వచ్ఛాం మరకతశ్యామాం కఞ్జగర్భారుణేక్షణామ్ ॥ 3 ॥

శర్వుణితోగూడి (శివుడు) విరించి (బ్రహ్మ) ఆ భగవంతుడి దివ్య మనోహర విగ్రహాన్ని స్వచ్చమైనదిగను, మరకత శ్యామ వర్ణముగలదిగను, కమలము లోపలి భాగము యొక్క యెఱ్ఱతనము గల కన్నులున్నదానిగను గాంచెను.

---

Lohite akṣiṇī yasya saḥ One whose eyes are tinged red. Asā vr̥ṣabho lohitākṣaḥ The Supreme Lord who is Lohitākṣaḥ (Taittirīya Āraṇyaka 4.42)

Śrīmadbhāgavata - Canto 8, Chapter 6
Viriñco bhagavāndr̥ṣṭvā saha śarveṇa tāṃ tanum,
Svacchāṃ marakataśyāmāṃ kañjagarbhāruṇekṣaṇām. (3)

:: श्रीमद्भागवत - अष्टम स्कंद, षष्टोऽध्याय ::
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् ।
स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥

Lord Brahmā, along with Lord Śiva, saw the crystal clear personal beauty of the Supreme Personality of Godhead, whose blackish body resembles a marakata gem, whose eyes are reddish like the depths of a lotus.

अग्राह्यश्शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः ।

प्रभूतः स्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ 7 ॥

అగ్రాహ్యశ్శాశ్వతః కృష్ణో లోహితాక్షః ప్రతర్దనః ।

ప్రభూతః స్త్రికకుబ్ధామ పవిత్రం మఙ్గళం పరమ్ ॥ 7 ॥

Agrāhyaśśāśvataḥ kr̥ṣṇo lohitākṣaḥ pratardanaḥ ।

Prabhūtaḥ strikakubdhāma pavitraṃ maṅgaḷaṃ param ॥ 7 ॥

57. కృష్ణః, कृष्णः, Kr̥ṣṇaḥ

ఓం కృష్ణాయ నమః | ॐ कृष्णाय नमः | OM Kr̥ṣṇāya namaḥ

సర్వం కరోతీతి కృష్ణః అన్నిటిని చేయువాడు. దైత్యాన్ కర్షతీతి వా దైత్యులను నలిపివేయువాడు. కృష్ణవర్ణ త్వాద్వా కృష్ణవర్ణుఁడు గనుక కృష్ణుడు.

:: మహాభారతం - ఉద్యోగ పర్వము, సనత్సుజాతము, 70 ::
కృషిర్భూ వాచకః శబ్దో ణశ్చ నిర్వృతి వాచకః ।
కృష్ణస్తద్భావయోగాచ్చ కృష్ణో భవతి శాశ్వతః ॥ 5 ॥

కృషిః అనునది 'భూ' అను అర్థమును తెలుపు శబ్దము. భూ = సత్తా కాలత్రయమునందును చెడని ఉనికి. ణః అను శబ్దము నిర్వృతిని అనగా ఆనందమును తెలుపును. విష్ణువు/కృష్ణుడు తనయందు ఈ రెండిటి (సత్తాఽఽనందముల) ఉనికికి కూడిక యగుటచే శాశ్వతుడగు ఆ పరమాత్మ 'కృష్ణః' అని భారతము చెబుతున్నది.

సచ్చిదానంద (సత్తా + జ్ఞానానంద) స్వరూపుడు. ఇచ్చట సత్తాఽఽనందములతో పాటు భగవల్లక్ష్ణముగా జ్ఞాననమును కూడా గ్రహించగా 'కృష్ణ' శబ్దము పరమాత్ముని సచ్చిదానందరూపత్వమును తెలుపుచున్నది. లేదా కృష్ణవర్ణరూపము కలవాడగుటచే 'కృష్ణః'.

:: మహాభారతం - శాంతి పర్వము, మోక్షధర్మ పర్వము, 342 ::
కృషామి మేదినీం పార్థ భూత్వా కార్‌ష్ణాయసో హలః ।
కృష్ణో వర్ణశ్చ మే యస్మాత్ తస్మాత్ కృష్ణోఽహ మర్జునా ॥ 79 ॥

'అర్జునా! మేను నల్లని ఇనుముతోనైన నాగటి కర్రుగా నై భూమిని దున్నెదను; నా దేహ వర్ణమును నల్లనిది. అందువల్లనే నేను కృష్ణుడను' అని శ్రీ మహాభారతమున కలదు. కృష్ణాఽయస్సు నల్లని ఇనుము.

:: పోతన భాగవతము - దశమ స్కందము, శ్రీకృష్ణావతార ఘట్టము ::

క.	సుతుఁ గనె దేవకి నడురే, యతి శుభగతిఁ దారలును గ్రహంబులు నుండున
	దితిసుత నిరాకరిష్ణున్‌, శ్రితవదనాలంకరిష్ణు జిష్ణున్ విష్ణున్‌.

అటువంటి సమయంలో దేవకీదేవి అర్ధరాత్రివేళ విష్ణువును ప్రసవించింది. అతడు దైత్యులను శిక్షించేవాడు. అతణ్ణి ఆశ్రయించే వారి ముఖాలు ఆనందంతో వెలిగిపోయాయి. ఆ సమయంలో తారలు గ్రహాలు అత్యంత శుభమైన స్థానాల్లో ఉన్నాయి.

సీ.	జలధరదేహు నాజానుచతుర్భాహు సరసీరుహాక్షు విశాలవక్షుఁ
	జారుగదాశంఖచక్రపద్మవిలాసుఁ గంఠకౌస్తుభమణికాంతి భాసుఁ
	గమనీయ కటిసూత్ర కంకణ కేయూరు శ్రీవత్సలాంఛనాంచిత విహారు
	నురుకుండల ప్రభాయుత కుంతలలలాటు వైదూర్యమణిగణ వరకిరీటు
తే.	బాలుఁ బూర్ణేందురుచిజాలు భక్తలోక, పాలు సుగణాలవాలుఁ గృపావిశాలుఁ
	జూచి తిలకించి పులకించి చోద్య మంది, యుబ్బి చెలరేఁగి వసుదేవుఁ డుత్సహించె.

అప్పుడు వసుదేవుడు ఆ బాలుని తేరిపారచూచాడు. ఆ బాలుడు ఆయనకు దివ్యరూపంతో దర్శనమిచ్చాడు. ఆ పిల్లవాడు మేఘవర్ణ శరీరం కలిగి ఉన్నాడు. అతడి పొడవైన నాలుగు బాహువులలో గద, శంఖం, చక్రం, పద్మం వెలుగొందుతున్నాయి. తామరపువ్వు రేకులవంటి కన్నులు, విశాలమైన వక్షస్థలం కలవాని కంఠంలో కౌస్తుభరత్నం కాంతులు వెలుగొందుతున్నాయి. అందమైన మొలత్రాడు, కంకణాలు, బాహుపురులు, ధరించి ఉన్నాడు. శ్రీవత్సమనే పుట్టుమచ్చ వక్షఃస్థలం పైన మెరుస్తున్నది. చెవులకున్న కుండలాల కాంతితో నుదుటి ముంగురులు వెలుగుతున్నాయి. మణులు, వైదూర్యాలు పొదిగిన కిరీటం ధరించాడు.

---

Sarvaṃ karotīti Kr̥ṣṇaḥ The One who does everything. Daityān karṣatīti vā He who overpowers Daityās (evil doers). Kr̥ṣṇavarṇa tvādvā He is with dark complexion.

Mahābhārata - Udyoga parva, Sanatsujāta parva, 70
Kr̥ṣirbhū vācakaḥ śabdo ṇaśca nirvr̥ti vācakaḥ,
Kr̥ṣṇastadbhāvayogācca kr̥ṣṇo bhavati śāśvataḥ. (5)

He is called Kr̥ṣṇa because He unites in Himself what are implied by the two words 'Kr̥ṣ' which signifies existence and 'ṇa' which denotes 'eternal peace'.

Mahābhārata - Śānti parva, Mokṣadharma parva, 342
Kr̥ṣāmi medinīṃ pārtha bhūtvā kārˈṣṇāyaso halaḥ,
Kr̥ṣṇo varṇaśca me yasmāt tasmāt kr̥ṣṇo’ha marjunā. (5)

O Arjunā! I till the Earth, assuming the form of a large plowshare of black iron. And because my complexion is black, therefore am I called by the name of Kr̥ṣṇa.

Śrīmad Bhāgavata - Canto 10, Chapter 3
Tam adbhutaṃ bālakam ambujekṣaṇaṃ caturbhujaṃ śańkhagadādyudāyudham,
Śrīvatsalakṣmaṃ galaśobhikaustubhaṃ pītāmbaraṃ sāndrapayodasaubhagam. (9)
Mahārhavaidūryakirīṭakuṇḍalatviṣā pariṣvaktasahasrakuntalam,
Uddāmakāñcyańgadakańkaṇādibhir Virocamānaṃ vasudeva aikṣata. (10).

Vasudeva then saw the newborn child. The child then appeared to him in a wonderful form with lotuslike eyes and who bore in His four hands the four weapons Śańkha (Conch), Cakra (Disc), Gadā (Mace) and Padma (Lotus). On His chest was the mark of Śrīvatsa and on His neck the brilliant Kaustubha gem. Dressed in yellow, His body blackish like a dense cloud, His scattered hair fully grown, and His helmet and earrings sparkling uncommonly with the valuable gem Vaidūrya. He was decorated with a brilliant belt, armlets, bangles and other ornaments, appeared very wonderful.

अग्राह्यश्शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः ।

प्रभूतः स्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ 7 ॥

అగ్రాహ్యశ్శాశ్వతః కృష్ణో లోహితాక్షః ప్రతర్దనః ।

ప్రభూతః స్త్రికకుబ్ధామ పవిత్రం మఙ్గళం పరమ్ ॥ 7 ॥

Agrāhyaśśāśvataḥ kr̥ṣṇo lohitākṣaḥ pratardanaḥ ।

Prabhūtaḥ strikakubdhāma pavitraṃ maṅgaḷaṃ param ॥ 7 ॥

56. శాశ్వతః, शाश्वतः, Śāśvataḥ

ఓం శాశ్వతాయ నమః | ॐ शाश्वताय नमः | OM Śāśvatāya namaḥ

శశ్వత్ (సర్వేషు కాలేషు) భవః అన్ని సమయములందును ఉండువాడు. శాశ్వతం శివ మచ్యుతమ్ (నారాయణోపనిషత్ 13-1) శాశ్వతుడును, శుభ స్వరూపుడును అచ్యుతుడును (తన్నాశ్రయించినవారిని పడిపోనీయనివాడును) అగు వాడు' అని శ్రుతి చెబుతున్నది.

:: భగవద్గీత - గుణత్రయ విభాగయోగము ::
బ్రహ్మణో హి ప్రతిష్టాఽహ మమృతస్యావ్యయస్య చ ।
శాశ్వతస్య చ ధర్మస్య సూఖస్యైకాన్తికస్య చ ॥ 27 ॥

నేను నాశరహితమును, నిర్వికారమును, శాశ్వతమునూ, ధర్మస్వరూపమునూ అగు నిరతిశయ ఆనందస్వరూపము అగు బ్రహ్మమునకు ఆశ్రయమును (అనగా బ్రహ్మముయొక్క స్వరూపమును) అయియున్నాను.

---

Śaśvat (sarveṣu kāleṣu) bhavaḥ One who exists at all times.. Śāśvataṃ śiva macyutam (nārāyaṇopaniṣat 13-1) He is eternal, auspicious and undecaying.

Bhagavad Gita - Chapter 15
Brahmaṇo hi pratiṣṭā’ha mamr̥tasyāvyayasya ca,
Śāśvatasya ca dharmasya sūkhasyaikāntikasya ca. (27)

For I am the abode of Brahman - the indestructible and immutable, the eternal, the Dharma and absolute bliss.

अग्राह्यश्शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः ।

प्रभूतः स्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ 7 ॥

అగ్రాహ్యశ్శాశ్వతః కృష్ణో లోహితాక్షః ప్రతర్దనః ।

ప్రభూతః స్త్రికకుబ్ధామ పవిత్రం మఙ్గళం పరమ్ ॥ 7 ॥

Agrāhyaśśāśvataḥ kr̥ṣṇo lohitākṣaḥ pratardanaḥ ।

Prabhūtaḥ strikakubdhāma pavitraṃ maṅgaḷaṃ param ॥ 7 ॥

55. అగ్రాహ్యః, अग्राह्यः, Agrāhyaḥ

ఓం అగ్రాహ్యాయ నమః | ॐ अग्राह्याय नमः | OM Agrāhyāya namaḥ

కర్మేంద్రియైః న గృహ్యతే (గ్రహీతుం న శక్యతే) ఇతి వాక్కు మొదలైన కర్మేంద్రియములచే గ్రహింపబడడు లేదా గ్రహించ శక్యుడు కాడు. యతో వాచో నివర్తనే అప్రాప్య మనసా సహా (తై. 2-2) 'ఎవనిని చేర జాలక వాక్కు మొదలగు కర్మేంద్రియములు మనస్సుతో కూడ ఎవని నుండి వెనుకకు మరలు చున్నవో లేదా నిలిచిపోవుచున్నవో' అను శ్రుతి ఇట ప్రమాణము. ఇచ్చట మనస్సు అనుటతో మనస్సు అవలంబనముగా ప్రవర్తిల్లు జ్ఞానేంద్రియములన్నియు గ్రహించదగును. 'వాచః' అనుటతో యోగ్యములగు కర్మేంద్రియములన్నియు గ్రహించబడును. ఇట్లు పరమాత్ముడు ఇంద్రియములకును మనస్సునకును అగోచరుడు అని తెలుస్తున్నది.

:: కేనోపనిషత్ - ప్రథమ ఖండం ::
మం. శ్లో. ॥	న తత్ర చక్షుర్గచ్ఛతి న వాగ్గచ్ఛతి నో మనః ।
	న విద్మో న విజానీమో యథైతదనుశిష్యాత్ ॥ 3 ॥
	అన్యదేవ తద్విదితాదథో అవిదితాదధి ।
	ఇతిశుశ్రుమ పూర్వేషాం యే నస్తద్‌వ్యాచచక్షిరే ॥ 4 ॥

పరబ్రహ్మమును నేత్రములతో చూచుటకు వీలుకాదు; వాక్కుతో చెప్పుటకు వీలుకాదు. మనసుతో చింతించుటకు వీలుకాదు; అట్టి ఆత్మను బోధించుట ఎట్లు? మాకు తెలియదు. అది తెలియువాటికి, తెలియబడనివాటికి అతీతముగా నున్నది. మా గురుదేవులు ఈ రీతిగ చెప్పుచుండుట వినియుంటిమి.

---

Karmeṃdriyaiḥ na gr̥hyate (Grahītuṃ na śakyate) One who cannot be grasped by the organs of knowledge or conceived by the mind. To this effect there is the following śruti Yato vāco nivartane aprāpya manasā sahā (tai. 2-2) That without grasping which speech along with the mind turns back.

Kenopaniṣat - Chapter 1
Na tatra cakṣurgacchati na vāggacchati no manaḥ,
Na vidmo na vijānīmo yathaitadanuśiṣyāt. (3)
Anyadeva tadviditādatho aviditādadhi,
Itiśuśruma pūrveṣāṃ ye nastadvyācacakṣire. (4)

The eye does not go there, nor speech, nor mind. We do not know hence we are not aware of any process of instructing about it. 'That is surely different from the known; and again, It is above the unknown' such was the utterance we heard of the ancient (teachers) who explained It to us.

अग्राह्यश्शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः ।

प्रभूतः स्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ 7 ॥

అగ్రాహ్యశ్శాశ్వతః కృష్ణో లోహితాక్షః ప్రతర్దనః ।

ప్రభూతః స్త్రికకుబ్ధామ పవిత్రం మఙ్గళం పరమ్ ॥ 7 ॥

Agrāhyaśśāśvataḥ kr̥ṣṇo lohitākṣaḥ pratardanaḥ ।

Prabhūtaḥ strikakubdhāma pavitraṃ maṅgaḷaṃ param ॥ 7 ॥

54. స్తవిరోధ్రువః, स्तविरोध्रुवः, Stavirodhruvaḥ

ఓం స్థవిరాయ ధ్రువాయ నమః | ॐ स्थविराय ध्रुवाय नमः | OM Sthavirāya dhruvāya namaḥ

స్థిరుడైన సనాతనుడు.

స్థవిరః సనాతనుడు. ప్ర విష్ణురస్తు తవసస్తవీయాన్త్వేషం హ్యస్య స్థవిరస్య నామ (ఋగ్వేదము 7.100.03) 'సనాతనమైన ఈతని నామము ఒక్కటియే ప్రసిద్ధమైనది' అనునది ప్రమాణము. లేదా 'స్థవిర' పదము ముదుసలితనమును, ముదుసలి వానిని తెలియజేయునందున విష్ణువు అనాది పురుషుడు కావున వృద్ధుడే అని తెలుస్తున్నది. స్థిరుడు కావున ధ్రువుడు. 'స్థవిరుడగు ధ్రువుడు' అని ఈ రెండును కలిసి ఒకే నామము. మొదటిది విశేషణము కాగా రెండవది విశేష్యము.

---

The ancient one who is eternal.

Sthavira The ancient One. Pra Viṣṇurastu tavasastavīyāntveṣaṃ hyasya sthavirasya nāma (R̥gveda 7.100.03) 'for celebrated is the only name of this ancient One' is the basis. Or 'Sthavira' also implies aging or aged one. Thus Viṣṇu is the ancient one who is immeasurably aged. Dhruvaḥ eternal or firm is the qualifier. It is taken as a single phrase, the name along with its qualification.

अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः ।

विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठस्थ्सविरोध्रुवः ॥ 6 ॥

అప్రమేయో హృషీకేశః పద్మనాభోఽమరప్రభుః ।

విశ్వకర్మా మనుస్త్వష్టా స్థవిష్ఠస్థ్సవిరోధ్రువః ॥ 6 ॥

Aprameyo hr̥ṣīkeśaḥ padmanābho’maraprabhuḥ ।

Viśvakarmā manustvaṣṭā sthaviṣṭhasthsavirodhruvaḥ ॥ 6 ॥